(کاهو)
نام علمی : Lactuca sativa L. متعلق به خانواده
Asteraceae جز سبزی های پر مصرف در دنیا است.
کاهو گیاهیست یک ساله ، دارای برگهای
صاف، کشیده و بدون کرک وبریدگی کناره ریز، برگها شکل طوقه است که طی رشد بهم
میپیچند. این گیاه به صورت خام در سالاد و به عنوان سبزی مصرف می شود
بذر آن خاکستری تا سیاه است
ومعمولاسیستم ریشه ای سطحی دارد.
این گیاه از حوالی اروپای ساحلی یا
آسیای مرکزی به نقاط دیگر جهان منتقل شده است .گروهی از محققین معتقدند که مبداء
اصلی آن هندوستان می باشد .
کاهو واریته های مختلف دارد ازجمله:
کاهو پرک : L.s.var.crispum
کاهو پیچ یا کاهو کلمی: L.s.var.capitata
کاهو پیچ معمولی : L.s.var.longifolia
و.....
انواع کاهو عبارتند از : کاهو بابلی ، کاهو دولابی که در ایران کاشته می شود و
اخیرا کاهوی پیچ و کاهوی گرد نیز کشت و مصرف می شود .
شرایط آب وهوایی:
بهترین رشد ونمو را در شرایط
معتدل دارد ونیز نور زیادی را میطلبد.
کاهو نسبت به سرما مقاوم است ومیتواند
دمای حد صفر ویا کمی پایین تر را نیز تحمل کند البته کاهو هایی که در محل پرورش
نشا تیمار سرمایی دیده اند میتوانند تا دمای منهای 5 درجه رانیز تحمل کنند
از نشانه های سرما زدگی در کاهو
میتوان به لوله ای شدن برگها وظاهر شدن رنگدانه های آنتوسیانین در آنها نام برد
کاهو یک گیاه فصل خنک است ودر برخورد
با هوای گرم تولید ساقه گل دهنده مینماید وبرگها طعم تلخی پیدا میکنند.
کاهوها از نظر حساسیت به نور متفاوتند
، امروزه با استفاده از روشهای به نژادی کاهو هایی تولید میشوند که روزخنثی هستند
آب وهوای معتدل ومرطوب برای انواع
بهاره نیز مناسب نیست در حالی که انواع تابستانه در این آب وهوا نتیجه خوبی میدهد.
به طور کلی با توجه به متفاوت بودن آب وهوا در ایران میتوان کاهو را در هرفصلی از
سال کشت نمود
دمای متوسط بین 10- 20 درجه سانتیگراد
است. کاهو را در مناطقی که یخبندان زمستانه دارند در فصل بهارودرمناطقی که دارای
تابستان خنک است به عنوان کشت تابستانه ودر نواحی گرمسیر در پاییز وزمستان
میکارند.
● روش کاشت :
این گیاه به دو روش کشت می شود :
۱ ) خزانه کردن : این روش به دو صورت
انجام می گیرد .
الف ) بذر کاهو را روی خطوطی به فاصله ۱۰
سانتیمتر در زمین اصلی می کارند و پس از جوانه زدن و زمانی که گیاه ۳ برگه شد آن را به خزانه دوم که فاصله
ردیف ها از یکدیگر ۲۰ سانتیمتر باشد منتقل و به فواصل ۱۰ سانتیمتر از یکدیگر نشاء می کنند .
زملانی که بوته ها ۵ تا ۶ برگه شدند ، آنها را به زمین اصلی که فاصله ردیف ها از یکدیگر
۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر باشد ، منتقل و به فاصله ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر از یکدیگر می کارند .
ب) در این روش پس از آن که بوته های جوان در خزانه اول ۳ برگه شدند آنها را مستقیما به زمین اصلی منتقل نموده و بفاصله
۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر از یکدیگر روی ردیف هایی به فاصله ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر از هم می کارند .
نکته مهم و قابل توجه آن است که دقت شود اگر خزانه کوُش گرم و یا شاسی باشد چون
دارای حرارت مناسب است ، پس از انتقال بوته ها به زمین اصلی صدمه ای به گیاه وارد
نشود .
زیرا هوای آزاد حرارت مناسب خزانه را نخواهد داشت ، بنابراین روش اول تا حدود
زیادی این مشکل را حل می نماید .
۲ ) کاشت کاهو در زمین اصلی :
علت اساسی خزانه کردن گیاه آن است که چون کاهو گیاه پُرتوقعی است، در زمین کوچکتر
تامین مواد غذائی و مراقبت های زراعی ارزانتر و آسانتر انجام می شود ، به خزانه
کردن می پردازند.
ولی اگر بخواهند در زمین اصلی اقدام به کشت کنند ، عملیات وجین کردن و تُنُک نمودن
گران تمام می شود .
به همین دلیل از گیاهان دیگری مانند : تربچه و پیازچه کمک می گیرند و آنها را باهم
می کارند تا در زمانی که این گیاهان برداشت می شوند ، عملیات وجین کردن و تُنُک
کردن هم خود بخود صورت گیرد و چنانچه نقاطی از زمین تُنُک و نقاطی دیگر انبوه باشد
، از نقاط انبوه تر بوته ها را خارج ساخته و در نقاط تُنُک تر نشاء نمایند .
بهترین روش کاشت در زمین اصلی ، روش خطی ( ردیفکاری ) است و درکشت های وسیع این
عمل را با ماشین بذرافشان انجام می دهند .کاهو به وسیله بذر کشت و تکثیر می شود .
بذر آن دارای برجستگی و به دو رنگ سیاه و سفید است و در یک کیلو گرم حدود یک
میلیون دانه یافت می شود .
برای آن که بذر کاهو متراکم کاشته نشود بهتر است که بذر را با ۵ برابر حجم خود خاک نرم و یا ماسه
مخلوط نموده و در زمین بپاشند .
● بذرگیری :
برای آن که بذر سالم و قوی بدست آید ، بین بوته های کاهو آنهایی را که بهتر هستند
انتخاب نموده و در اوایل فروردین ماه در زمینی که آماده شده ( زمین انتخابی برای
هر نوع از کاهو ، بایستی جداگانه در نظر گرفته شود و توجه بنمایند که انواع مختلف
مانند : کاهو پیچ یا کاهو دولابی و غیره را باهم مخلوط نکارند ) مجددا می کارند .
فاصله بین این بوته ها ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر از یکدیگر مناسب است .
اواخر اردیبهشت ماه بوته ها بزرگ شده و به گل می نشینند و بذر آنها در ماههای
خرداد و اوایل تیرماه کاملا می رسد .
آنگاه ساقه های حامل بذر را قطع نموده دسته کرده و در محلی سایه خشک می کنند ، سپس
آنها را با ملایمت تکان داده ( می کوبند ) تا بذرها جدا شوند .
گروهی از متخصصین و افراد با تجربه معتقدند که بذر دوساله کاهو برای کشت بهتر از
بذر یک ساله آن می باشد .
ارزش غذایی:
کاهو سر شار از ویتامین آ،ب،ث ومواد
ضروری است و به علت دارا بودن سلولز حرکت دودی روده را نیز آسان میکند در 100 گرم
کاهو حدود 5/1 گرم پروتئین ، 1 گرم مواد معدنی ، و 9/0 میلیگرمکاروتن وجود دارد.
کاهو دارای مقادیر زیادی فسفر،
آهن، سدیم وکلسیم مواد دیگری مانند : ید ، منیزیم ، روی ، منگنز و مس است.
با توجه به برگی بودن این سبزی برگها
نیترات زیادی را درخود ذخیره میکنند که مقدار بیش از حد مجاز آن(بیش از 2500 تا
3000 میلیگرم) بسیارخطر ناک و مضر است.
خاک وکود
به طور کلی کاهو را میتوان در انواع
خاکها کاشت کرد. کاهوی بهاره در زمینهای سبک که زود گرم میشوند بهتر رشد
میکنند.مناسبترین زمین برای کاهو، خاک لومی سبک است که مقدار زیادی مواد آلی دارد.
خاکها نیمه سنگین همراه با مواد
هوموسی که دارای نفوذ پذیری مناسب وظرفیت نگهداری بالای آب است
(خاکهای لومی شنی ویا لومی رسی) نیز برای این گیاه مناسب اند.
بستر بذر کاهو میبایست صاف، نرم
ویکنواخت باشد که برای استقرار ورشد گیاهان جوان کاهو بسیار ضروری است.مناسبترین PH
خاک برای زراعت کاهو بین 5/5 تا 5/7 است.
کاهو گیاهیست پُر توقع و بایستی قبل
از کاشت حداقل در هر هکتار ۲۰
تن کود حیوانی پوسیده و ۲۰۰ کیلو فسفات آمونیم و ۱۰۰ کیلو گرم پتاس داده شود .
کود دامی به علت کوتاه بودن دوره
رویشی گیاه کاملا در دسترس آن قرار نمیگیرد، بنابراین با ید مقدار کافی کود
شیمیایی در اختیار گیاه قرار داد تا ریشه های سطحی کاهو بتوانند به نحو بهتری از
آن استفاده نمایند.
کاهو به انواع نمکها حساس است وتحت
شرایط شوری خاک قسمت پیچ را با تاخیر میسازد بنابراین باید در مقدار کود شیمیایی
دقت فراوان کرد. گیاهان جوان نیبت به شوری تحمل کم وگیاهان بالغ تحمل بیشتری
دارند.
بذر وپرورش نشا درخزانه
بذر یکساله کاهو بر خلاف بذر تازه آن
قوه نامیه بیشتری دارد زیرا طی این مدت مبادله گاز کربنیک واکسیژن برای سبز شدن
بذربه علت تغییرات بافت پوسته بذر امکان پذیر میگردد. قوه نامیه بذر 4 سال است.
حداقل دمای خاک برای جوانه زنی بذر کاهو7/1، حداقل رشد رویشی 2/7، دمای
مناسب بین 5/15 تا 3/18 وحداکثر 24 درجه است.
به منظور پیش رس کردن محصول وکشت
انواع بهاره بذر کاهو را در محیط خزانه ویا گلخانه به شیوه های مختلف می پاشند
وبعد از مدت حدود 25 روز نشاهای حاصل را در زمین اصلی که قبلا آماده گردیده است
منتقل میکنند مقدار بذر مورد نیاز برای یک متر مربع زمین خزانه حدود 7 گرم است.
دمای محیط پرورشباید روزها بین 16 تا 18 وشبها بین 10 تا 12 درجه سانتیگراد در نظر
گرفته شود.
داشت و برداشت
دو هفته بعد از نشا کاری مبارزه با
علفهای هرز آغاز میشود .دفع علفهای هرز با علفکشهای شیمیایی ویا وجین کردن انجام
میشود .معمولا در کشت مستقیم 1تا 2 بار وکشت نشایی بیش از یکبار وجین
نمیشود. در زمان وجین کردن باید دقت شود که به گیاه آسیبی نرسد زیرا گیاه صدمه
دیده در مقابل بیماریها به ویژه بیماری سفیدک بسیار حساس است.
کاهو از زمان کاشت به آبیاری منظمی
نیاز دارد، آب زیاد یکباره میتواند به گیاه خسارت زیادی بزند.
ظرفیت مزرعه آبی برای کاهو 65 تا 70
درصد است ودوره خشکی نیز برای کاهو مناسب نیست.
این سبزی طی دوره رویشی کوتاه
خود به میزان 140 تا 160 لیتر آب در متر مربع نیاز دارد.
برداشت کاهو در سطوح کوچک با چاقو های
دسته بلند انجام میشود ودر زراعت با سطوح بزرگ با ماشینهای ویژه برداشت کاهو انجام
میشود .
بسته بندی وحمل و نقل برای میدانهای
تره بار در صندوقهای چوبی انجام میگیرد وبرای جلو گیری از پژمردگی کاهو لازم است
ازکاغذهای ویژه ضد رطوبت که در بین ردیفهای کاهو در صندوقها قرار میدهند
استفاده نمود. دردمای صفر درجه ورطوبت نسبی 95 درصد میتوان کاهو را به مدت 7 هفته
نگهداری کرد.
گاز اتیلن که از میوه ها در انبارها
به وجود می آید لکه های قرمز رنگی در برگها ورگبرگهای کاهو ایجاد میکند.
نور در بروز این رنگ ها موثر است. و در آپارتمان بعلت كمبود نور برگها كم
رنگ و ساقه ها بلند مي شود بهتر است گلدانها را نزديك پنجره جنوبي آپارتمان
قرار داد. اين گياه را ميتوان در حياط منزل در باغچه در محل نسبتأ سايه
آفتاب كاشت . براي اينكه گياه بزرگتري بدست آوريم ميتوان آنرا هميشه به
گلدان بزرگتري انتقال داد و شاخه هاي انتهائي آنرا براي تقويت شاخه هاي
جانبي هرس كرد. 
سایت تخصصی کشاورزی